ارشاد حضرت رسالت - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - و معتاد زمان آن جناب بنابر آياتى كه مشتمل بر امر به نظر و فكر و تدبّر و تأمّل در آفاق و انفس عزّ نزول مىيافت آن بود كه عقلا و مستعدان اهل اسلام مدار بر تأمل و نظر داشتند و در غوامض و سوانح امور كه ظاهر نبود ، نزديكان بارگاه رسالت ، رجوع به آن جناب نموده مشافهة استفاده و استفاضه مىكردند و باقى خلق را استكشاف از مقرّبان و خواص سدّهء نبوت مقدور مىشود ، و همچنين بعد از زمان نبوّت ، خواص امّت استفاده از خدمت سيّد اوصياء امير المؤمنين - عليه السلام - و عوام را از خدمت خواص معمول و مقرّر بوده و در ظرف اين مدّت مسلمانان ممنوع بودند از گفتگو كردن و مجادله نمودن در معارف دينيه ، و اگر چه آن حضرت - ع - در اكثر زمان از مسند امامت ظاهرى بنابر مصلحتى كه مىدانست ممنوع بود ، امّا در كمال عقل و سداد و حكمت و رشاد و معرفت معارف دينيّه و مسائل علميّه آن باب مدينهء علم را در ميان جمهور مسلمين شهرت و مسلّميتى بود كه احدى را نبود و دينداران و بىغرضان امّت را در جميع مسائل و معضلات رجوع و اعتصام به آن جناب بود « 1 » . و از نهايت ظهور اعلميّت كسى را ظاهرا مجال آن نبود كه مخالفت صريح نمايد . و بالجمله احتياج امّت اسلام در معارف به آن حضرت از نهايت وضوح در هر عصر از اعصار ، گويا به منزلهء ضروريات اسلامى شده . مجملا بعد از زمان حضرت امير - عليه السلام - طغيان ارباب عدوان و جبابرهء زمان به نوعى بالا نگرفت كه علماى اهل بيت را - كه اوصياى آن سرور بودند - مقدور شود جهارا اظهار امور دينيّه و احكام شرعيه نمودن . و به اين سبب عموم ناس محروم بودند از اخذ و تحقيق مسائل علميه و مقاصد نظريه از معادن علم و حكمت الّا جمعى از سعادتمندان از دينداران فرقهء ناجيهء شيعه كه واقف به معرفت ائمهء دين و اوصياى خاتم النبيين بوده توفيق ادراك ملازمت علماى طاهرين مىيافتند و حسب المقدور از

--> ( 1 ) . از جمله نك : الرياض النضرة 2 / 321 ، فيض القدير 3 / 46 ، تذكرهء خواص 51 - 81 ، الغدير ج 247 / 148 العرائس تأليف ثعلبى ص 413 - 419 .